Küçüklerin babaları eliyle evlendirilmesinin delili: Âişe'nin altı yaşında nikâhlanması
Arapça metin
Sayfanın tamamı
Çeviri
Kelime kelime
bize ulaştı وَبَلَغَنَا* evlendi تَزَوَّجَ* altı yaşında بِنْتُ سِتَّةِ سِنِينَ onunla zifafa girdi بَنَى بِهَا* işte bu hadiste delil vardır فَفِي الْحَدِيثِ دَلِيلٌ* câiz oluşuna جَوَازِ küçük erkeğin ve küçük kızın nikâhı نِكَاحِ الصَّغِيرِ وَالصَّغِيرَةِ* babaların evlendirmesiyle بِتَزْوِيجِ الْآبَاءِ*
Satır altı görünüm
- وَبَلَغَنَا: Fıkıh kitaplarında isnadsız nakil için kullanılan kalıp; râvî zinciri verilmez.
- تَزَوَّجَ: V. bâb, ز-و-ج kökü: akdin kurulması. Zifaf ayrı fiille (بَنَى) ifade edilir; metin ikisini ayırır.
- بَنَى بِهَا: ب-ن-ي kökü, «gerdek kurmak»; klasik kullanımda cinsel birlikteliğin başlangıcı.
- فَفِي الْحَدِيثِ دَلِيلٌ: Serahsî burada nakil yapmaz, istidlâl kurar: cümle eserin kendi hükmüdür.
- نِكَاحِ الصَّغِيرِ وَالصَّغِيرَةِ: الصغير/الصغيرة burada bulûğa ermemiş olanı ifade eder; bâb başlığının kendisi de budur.
- بِتَزْوِيجِ الْآبَاءِ: II. bâb masdarı: akdi kuran özne baba, evlendirilen değil.
Kaynak
Bağlam
Pasaj el-Mebsût'un «Küçük erkeğin ve küçük kızın nikâhı» bâbının (c.4 s.212) açılışıdır; bâbın ilk cümlesi hükmü kurmaz, delili kurar. Serahsî rivayeti «bize ulaştı» (وَبَلَغَنَا) diye verir — fıkıh kitaplarında isnadsız nakil için kullanılan kalıp; bu sayfada ne bu rivayetin ne de arkasından sıralanan sahâbe uygulamalarının (Kudâme b. Maz'ûn'un Zübeyr'in kızını doğduğu gün nikâhlaması, İbn Ömer'in küçük kızını Urve'ye vermesi, Urve'nin kardeşinin kızıyla kız kardeşinin oğlunu ikisi de küçükken evlendirmesi, Ali'nin ve İbn Mes'ûd'un benzer akitleri onaylaması) isnadı verilir.
Sayfanın asıl değeri, geleneğin kendi içindeki Kur'an temelli itirazı kaydetmesidir. Serahsî, İbn Şübrüme ile Ebû Bekir el-Asamm'ın küçüklerin evlendirilemeyeceği görüşünü ve dayanaklarını aktarır: ﴿حَتَّىٰ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ﴾ (4:6) — «bulûğdan önce evlendirmek câiz olsaydı bu ifadenin bir faydası kalmazdı»; ayrıca velâyetin ancak velâyet altındakinin ihtiyacı için sabit olacağı, nikâhın tabiî maksadının şehvetin giderilmesi ve şer'î maksadının nesil olduğu, küçüklüğün ikisine de aykırı düştüğü, akdin ömür boyu bağladığı ve bulûğdan sonra kimsenin onlar üzerinde velâyeti kalmadığı. Serahsî'nin cevabı üç adımdır: ﴿وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ﴾ (65:4) ile küçük kızın iddeti belirlenmiştir, iddetin şer'î sebebi nikâhtır, öyleyse küçüğün nikâhı tasavvur edilebilir; 4:6'daki «bulûğu'n-nikâh» ihtilâmdır; ve Âişe hadisi meselede nasstır. Sonra el-Asamm hakkında şu cümle gelir: «Fakat Ebû Bekir el-Asamm sağırdı, bu hadisleri işitmedi.»
Sonraki sayfa hükmün pratik sonucunu verir: baba kızını evlendirdiğinde kız bulûğa erdiğinde muhayyerlik (nikâhı reddetme hakkı) kazanmaz.
Önceki sayfanın sonu
Sonraki sayfanın başı
Mezheplerin konumu
| Hanefî | Baba (ve dede) küçük oğlan ve kızı rızaları aranmaksızın evlendirebilir; delil Âişe rivayeti ve sahâbe uygulamalarıdır. Bu girdinin konusu olan sayfa budur. |
|---|---|
| Mâlikî | Kimse kimseyi nikâha zorlayamaz; istisna baba (bâkire kızı ve küçük oğlu hakkında), efendi (câriyesi ve kölesi hakkında) ve velî (yetimi hakkında) olmak üzere sayılıdır. Aynı sayfada, babanın küçük kızını mehr-i misilden az bir mehirle evlendirmesinin de geçerli olduğu kaydedilir. |
| Şâfiî | Bâkirenin babası onu nikâhlamaya kendisinden daha yetkilidir; gerekçe yedi ve dokuz yaşındaki bir kızın kendi üzerinde söz hakkı bulunmamasıdır. Babalar dışında hiçbir velî bâkireyi bâliğ oluncaya kadar evlendiremez. |
| Hanbelî | Baba küçük kızını rızası aranmaksızın evlendirir ve kız bulûğa erdiğinde muhayyerlik kazanmaz; ayrıca Ahmed'in nassına göre dokuz yaşını dolduran kız, kocası talep ederse zifafa teslim edilir. |
Gelenek bunu nasıl savunur
Geleneğin savunması şu hatlarda kurulur. (1) Akit ile zifaf ayrıdır: Hanefî fıkhında küçüğün nikâhı bir mülkiyet/velâyet akdidir; cinsel birliktelik ayrı bir eşiğe (tahammül) bağlıdır ve bu ayrım metnin kendisinde de vardır. Dolayısıyla «çocukla evlilik» ile «çocukla cinsel birliktelik» aynı hüküm değildir. (2) Maslahat: Serahsî'nin kendi gerekçesi denk eşin (kefâet) her zaman bulunmamasıdır; velî, çocuğun geleceğini güvenceye alır, akit onun lehinedir. (3) 65:4 delili: Kur'an, âdet görmemiş kadının iddetini düzenler; iddetin sebebi nikâhtır; öyleyse Kur'an böyle bir nikâhın vukuunu varsaymaktadır — yani itiraz Kur'an'a değil, Kur'an'ın bir âyetine karşı başka bir âyetidir. (4) Gelenek içi denetim: İbn Şübrüme ve el-Asamm'ın görüşü uydurma değildir, mezhep kitabının kendisi onu kaydeder; demek ki mesele gelenek içinde de tartışmalıdır ve tek bir görüşün İslâm'a mal edilmesi yanlıştır. (5) Muhayyerlik: Hanefîlerin bir kısmı baba ve dede dışındaki velîlerin akdinde bulûğ muhayyerliği tanır; bu, yetkinin sınırsız olmadığının gelenek içi karînesi sayılır. Bu savunuların hiçbiri sayfada yazanı tartışmaz; hepsi hükmün kapsamını daraltmaya çalışır.
Bugün de böyle mi?
Kur'an ne diyor?
- 4:6 Metin açıkça söylüyor
﴿وَٱبۡتَلُواْ ٱلۡيَتَٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُواْ ٱلنِّكَاحَ فَإِنۡ ءَانَسۡتُم مِّنۡهُمۡ رُشۡدٗا فَٱدۡفَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ أَمۡوَٰلَهُمۡ﴾: Yetimlerin malı iki eşik birlikte gerçekleşmeden teslim edilmez — «nikâh çağına ermek» ve «rüşdün görülmesi». Metnin kendi ölçüsü budur: tasarruf ehliyeti oluşmadan devir yok. İbn Şübrüme'nin bu sayfada aktarılan delili de tam olarak bu âyettir.
- 4:21 Metin açıkça söylüyor
﴿وَأَخَذۡنَ مِنكُم مِّيثَٰقًا غَلِيظٗا﴾: Mîsâkı alan taraf kadınlardır; fiil onlara isnat edilir. Rızası hukuken hiç aranmayan bir taraf, tarif gereği mîsâk alan taraf olamaz.
- 2:232 Metin açıkça söylüyor
﴿فَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحۡنَ أَزۡوَٰجَهُنَّ إِذَا تَرَٰضَوۡاْ بَيۡنَهُم بِٱلۡمَعۡرُوفِ﴾: Nikâh fiili (يَنكِحۡنَ) müennes çoğul olarak kadınlara isnat edilir ve şart karşılıklı razı olmadır (تَرَٰضَوۡاْ, VI. bâb — iki taraflı). Velînin rolü burada engellememektir, akdi tek başına kurmak değil.
- 4:19 Metin açıkça söylüyor
﴿لَا يَحِلُّ لَكُمۡ أَن تَرِثُواْ ٱلنِّسَآءَ كَرۡهٗا﴾: Kadınların iradesi dışında bir nikâh düzenine sokulması doğrudan yasaklanır; كَرْهًا hâl olarak akdin niteliğini belirler.
- 30:21 Metinden çıkıyor
﴿خَلَقَ لَكُم مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ أَزۡوَٰجٗا لِّتَسۡكُنُوٓاْ إِلَيۡهَا وَجَعَلَ بَيۡنَكُم مَّوَدَّةٗ وَرَحۡمَةً﴾: Akdin metinde belirtilen gayesi iki tarafın birbirinde bulacağı sükûn, meveddet ve rahmettir. Bunlar tek taraflı kurulabilecek durumlar değildir; gaye ifadesi, tarafların bu ilişkiyi kurabilecek durumda olmasını gerektirir.
- 65:4 Metinle uyumlu
﴿وَٱلَّٰٓـِٔي يَئِسۡنَ مِنَ ٱلۡمَحِيضِ مِن نِّسَآئِكُمۡ إِنِ ٱرۡتَبۡتُمۡ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَٰثَةُ أَشۡهُرٖ وَٱلَّٰٓـِٔي لَمۡ يَحِضۡنَ﴾: Serahsî'nin bu sayfadaki karşı delili. Dürüst değerlendirme: ibare yaş bildirmez. İlk halka âdetten kesilmiş kadınlardır; ikinci ibare ona atfedilir ve ikisini birleştiren ortak nitelik yaş değil, hayzın ölçü olarak bulunmamasıdır — âdet görmemenin küçüklük dışında sebepleri vardır. Ayrıca âyet bir iddet sayımını düzenler, bir akdin kurulmasını meşrulaştırmaz. Serahsî'nin âyetten çıkardığı sonuç da «küçüğün nikâhının tasavvur edilebilir olduğu»dur; cevaz değil. Geleneksel okuma metne aykırı değildir ama metnin gerektirdiği okuma da değildir.
Bu sayfa, sitenin sorusunu olağandışı biçimde açık kılar, çünkü Kur'an'a dayalı itirazı bize gelenek kendi kitabında aktarır. İbn Şübrüme'nin delili 4:6'dır ve âyet, yetimin malının teslimi için iki eşik koyar: ﴿حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ﴾ ve ﴿فَإِنۡ ءَانَسۡتُم مِّنۡهُمۡ رُشۡدٗا﴾. Metnin kendi kurduğu ölçü budur: mal, ehliyet oluşmadan devredilmez. Kur'an bir kız çocuğunun malı hakkında bu eşiği koyarken, geleneğin kendisi hakkında hiçbir eşik aramaması, metnin içindeki bir tutarsızlıktır — dışarıdan getirilmiş bir ölçüt değil.
Serahsî'nin karşı delili 65:4'tür ve dürüst değerlendirme şudur: ﴿وَٱلَّٰٓـِٔي لَمۡ يَحِضۡنَ﴾ ibaresi yaş bildirmez. Cümlenin ilk yarısı ﴿ٱلَّٰٓـِٔي يَئِسۡنَ مِنَ ٱلۡمَحِيضِ﴾ — âdetten kesilmiş kadınlardır; ikinci ibare buna atfedilir ve ikisini birleştiren ortak özellik yaş değil, hayzın ölçü olarak bulunmamasıdır. Âdet görmemek küçüklükten başka sebeplerle de olur. Dahası, âyet bir iddet sayımını düzenler; bir akdin kurulmasını meşrulaştırmaz. Serahsî'nin kendi ifadesi de bunu ele verir: âyetten çıkardığı sonuç «küçüğün nikâhının tasavvur edilebilir olduğu»dur — cevaz değil. Tasavvurdan cevaza geçişi âyet değil, hadis yapar.
Kur'an'ın nikâh hakkında kurduğu yapıya bakıldığında, tarafların rızası tâlî bir ayrıntı değil, akdin tarifidir: kadınlar kocalarından ﴿مِيثَاقًا غَلِيظٗا﴾ almıştır (4:21) — mîsâkı alan taraf kadındır; ﴿فَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ أَن يَنكِحۡنَ أَزۡوَٰجَهُنَّ إِذَا تَرَٰضَوۡاْ﴾ (2:232) fiili kadınlara isnat eder ve karşılıklı rızayı şart koşar; ﴿لَا يَحِلُّ لَكُمۡ أَن تَرِثُواْ ٱلنِّسَآءَ كَرۡهٗا﴾ (4:19) zorlamayı doğrudan yasaklar; ﴿لِّتَسۡكُنُوٓاْ إِلَيۡهَا﴾ (30:21) akdin gayesini iki tarafın birbirinde bulacağı sükûn olarak koyar. Rızası hukuken hiç aranmayan bir tarafın mîsâk alması, teraddî etmesi ya da sükûn bulması tarif gereği mümkün değildir.
Metnin susduğu yeri de kaydetmek gerekir: Kur'an nikâh için sayısal bir yaş vermez. Verdiği şey bir yaş değil, bir ehliyet ölçüsüdür (4:6) ve bir rıza yapısıdır. Bu okumanın karşısına konabilecek en güçlü delil 65:4'tür ve yukarıda ele alındı; onun geleneksel okuması metne aykırı değildir, ama metnin gerektirdiği okuma da değildir — metinle bağdaşır düzeyde kalır ve tek başına bir akdi meşrulaştıramaz. Sayfanın son cümlesi ise meselenin bu girdi bakımından niçin önemli olduğunu gösterir: hüküm, Kur'an'dan değil, isnadı verilmemiş bir hadisten çıkarılmıştır ve o hadis, âyetin koyduğu eşiği askıya almak için kullanılmıştır.