Yöntem

Bu site bir tez değil, bir sicildir. Kur’an dışında otorite verilen âlimlerin, kendi geleneklerinin güvenilir kabul ettiği eserlerde kayıtlı görüşlerini, o eserin belirli bir cildi ve sayfasıyla birlikte sunar. Okuyucu her girdiyi tek başına doğrulayabilir.

Bir girdi nasıl doğrulanır

Her girdi dört halkalı bir zincire bağlıdır: Shamela sayfa kimliği, basılı baskının cilt ve sayfa numarası, o sayfanın taranmış görüntüsü ve Shamela’daki canlı sayfa bağlantısı. Zincirin bir halkası eksikse girdi yayına çıkmaz. Dijital metin tek başına delil sayılmaz; Shamela’nın kendi künye notlarının da uyardığı gibi bazı baskılar yeniden dizilirken hatalı aktarılmıştır. Bu yüzden tarama görüntüsü zorunludur.

Baskı, sayfa kayması ve dijital metnin sınırı

Bir cilt ve sayfa numarası, hangi baskıdan söz edildiği söylenmeden anlamsızdır. Aynı eserin iki baskısı arasında sayfa numaraları sabit bir farkla ya da hiç sabit olmayan bir farkla kayar. Bu sitede yayınlanan girdilerde ölçülmüş kaymalar şunlardır: el-Umm’da Dâru’l-Fikr dizgisi ile Dâru’l-Ma’rife taraması arasında −2, −12 ve −8 sayfa (aynı kitapta, farklı ciltlerde, farklı miktarlarda); el-Mebsût’un ط السعادة tıpkıbasımında +2; el-Muğnî (ط عالم الكتب), Keşşâfü’l-kınâ (ط وزارة العدل), el-Müdevvene (ط العلمية) ve Sahîh-i Buhârî (ط السلطانية) taramalarında kayma yok; el-Muvatta’nın Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî baskısında PDF indeksi ile basılı sayfa arasında +30 (iki cüz tek dosyada). Her girdinin tarama notunda o girdinin kayması ayrıca yazılıdır. Bir de sayfa kırılması vardır: bir hadis ya da mesele bir sayfada başlayıp diğerinde bitebilir, ve alıntılanan cümle kırılmanın öbür tarafında kalabilir. Bu durumda sayfa alanı Shamela’nın sayfasını, tarama notu ise alıntının fiilen bulunduğu basılı sayfayı gösterir.

Dijital metnin sınırı bundan daha ağırdır: Shamela metni kelime düşürebilir, hatta bir sayfanın tamamını taşımayabilir. Yayındaki üç emsal: Keşşâfü’l-kınâ 12/70’te basılı nüsha «فإن أتى عليها تسع سنين» yazarken dijital metin سنين kelimesini atlar; el-Umm c.7’de «فإنهم آباء» ibaresi düşmüştür; el-Muvatta 2/736’da basılı sayfanın taşıdığı tahrîc apparatı — muhakkikin «bu rivayet Muvatta’nın bütün rivayetlerinde mürseldir» kaydı dahil — dijital metinde hiç yoktur. Bu yüzden delil taramadır, dijital metin değil.

Bir kural daha buradan doğar: girdi alanları basılı nüshaya göre düzeltilmez. Sitedeki Arapça metin ve alıntı, Shamela’nın metninde bırakılır — çünkü sayfadaki «alıntıyı kaynakta göster» bağlantısı canlı Shamela sayfasında o kelimeleri arayarak çalışır ve düzeltilmiş bir metin hiçbir şeyi vurgulamaz. Basılı nüsha ile dijital metin arasındaki her fark, o girdinin tarama notuna yazılır.

Neyi alıyoruz, neyi almıyoruz

Alınan: eserin kendi metni, âlimin kendi ifadesi, geleneğin sahih kabul ettiği nispet. Alınmayan: zayıf veya ihtilaflı nispetler, muhakkik dipnotları, ikinci elden aktarımlar, bağlamından koparılmış cümleler. Her girdide önceki ve sonraki sayfanın ilgili kısmı da verilir.

Nüans gizlenmez

Bir âlim “mekruh ama fesh edilmez” diyorsa girdi tam olarak bunu söyler, “câiz” demez. Görüşün seviyesi de etiketlenir: fetva, ictihad, rivayet nakli veya şahsî görüş. “O sadece rivayet aktarıyor” itirazı, girdi bunu baştan belirttiği için geçersizdir.

Gelenek kendi sesiyle konuşur

Her girdide geleneğin bu görüşü nasıl savunduğu, olabilecek en güçlü hâliyle yer alır. Diğer mezheplerin aynı konudaki konumu yan yana verilir. Görüşün bugün de fetva olarak verilip verilmediği, güncel fetva sitelerine bağlantıyla gösterilir; verilmiyorsa bu da yazılır.

Kur’an sütunu

Her girdinin yanında ilgili ayetler bulunur. Bu bölümde kaynak yalnız Kur’an’ın kendisidir; ayetin ne söylediği, metnin açıkça söylediği, metinden çıkan, metinle uyumlu olan ve metnin sessiz kaldığı seviyeleriyle ayrı ayrı etiketlenir. Geleneğin ya da modern dünyanın normları bu okumada belirleyici değildir.

Yorum ayrıdır

Editoryal yorum her sayfanın en altında, ayrı bir bölümdedir. Kayıt onsuz da okunabilir. Yorumun yanlış olduğunu düşünen okuyucu kaydın doğruluğunu yine de teyit edebilir.

Bu site neye karşı değildir

Bu site İslam’a karşı değildir; Kur’an’ın yanına konan ve ona eşit sayılan otoriteye karşıdır. Amaç âlimleri aşağılamak değil, insanın insanı sorgulamadan izlemesinin nereye vardığını göstermek ve okuyucuyu Kitab’ın kendisine davet etmektir.