Kendi Kitaplarından

Şâfiî (v. 204) · el-Umm · Cilt 5, Sayfa 179 · İctihad

Babanın bâkire kızını rızası olmadan evlendirme yetkisi: delil, Âişe'nin yedi yaşında nikâhlanması

Arapça metin

أخبرنا الربيع قال أخبرنا الشافعي قال أخبرنا سفيان عن هشام عن أبيه عن «عائشة ﵂ قالت: تزوجني رسول الله ﷺ وأنا ابنة سبع وبنى بي وأنا بنت تسع سنين». (قال الشافعي): زوجه إياها أبوها فدل ذلك على أن أبا البكر أحق بإنكاحها من نفسها لأن ابنة سبع سنين وتسع لا أمر لها في نفسها وليس لأحد غير الآباء أن يزوجوا بكرا حتى تبلغ ويكون لها أمر في نفسها
Sayfanın tamamı
سنة رسول الله ﷺ دلالات منها أن للولي شركا في بضع المرأة ولا يتم النكاح إلا به ما لم يعضلها ثم لا نجد لشركه في بضعها معنى تملكه وهو معنى فضل نظر بحياطة الموضع أن ينال المرأة من لا يساويها وعلى هذا المعنى اعتمد من ذهب إلى الأكفاء والله أعلم ويحتمل أن تدعو المرأة الشهوة إلى أن تصير إلى ما لا يجوز من النكاح فيكون الولي أبرأ لها من ذلك فيها وفي قول النبي ﷺ البيان من أن العقدة إذا وقعت بغير ولي فهي منفسخة لقول رسول الله ﷺ فنكاحها باطل والباطل لا يكون حقا إلا بتجديد نكاح غيره ولا يجوز لو أجازه الولي أبدا لأنه إذا انعقد النكاح باطلا لم يكن حقا إلا بأن يعقد عقدا جديدا غير باطل وفي السنة دلالة على أن الإصابة إذا كانت بالشبهة ففيها المهر ودرئ الحد لأنه لم يذكر حدا وفيها أن على الولي أن يزوج إذا رضيت المرأة وكان البعل رضا فإذا منع ما عليه زوج السلطان كما يعطي السلطان ويأخذ ما منع مما عليه (قال الشافعي) أخبرنا مالك عن عبد الله بن الفضل عن نافع عن جبير بن مطعم عن ابن عباس ﵄ أن رسول الله ﷺ قال «الأيم أحق بنفسها من وليها والبكر تستأذن في نفسها وإذنها صماتها». قال الشافعي ففي هذا الحديث دلالة على الفرق بين البكر والثيب في أمرين أحدهما ما يكون فيه إذنهما وهو أن إذن البكر الصمت فإذا كان إذنها الصمت فإذن التي تخالفها الكلام لأنه خلاف الصمت وهي الثيب والثاني أن أمرهما في ولاية أنفسهما لأنفسهما مختلف فولاية الثيب أنها أحق من الولي والولي ههنا الأب والله أعلم دون الأولياء ومثل هذا حديث «خنساء بنت خذام حين زوجها أبوها ثيبا وهي كارهة فرد النبي ﷺ نكاحه» والبكر مخالفة لها حين اختلف في أصل لفظ النبي ﷺ فإذا خالفتها كان الأب أحق بأمرها من نفسها فإن قال قائل ما دل على ذلك قيل اللفظ بالحديث يدل على فرق بينهما إذ قال الثيب أحق بنفسها وأمر في البكر أن تستأذن ولو كانتا معا سواء كان اللفظ هما أحق بأنفسهما وإذن البكر الصمت وإذن الثيب الكلام فإن قال قائل فقد أمر باستئمارها فاستئمارها يحتمل أن لا يكون للأب تزويجها إلا بأمرها ويحتمل أن تستأمر على معنى استطابة نفسها وأن تطلع من نفسها على أمر لو أطلعته لأب كان شبيها أن ينزهها بأن لا يزوجها فإن قال قائل فلم قلت يجوز نكاحها وإن لم يستأمرها قيل له بما وصفت من الاستدلال بفرق رسول الله ﷺ بين البكر والثيب إذ قال «الأيم أحق بنفسها من وليها» ثم قال «والبكر تستأذن في نفسها» فلا يجوز عندي إلا أن يفرق حالهما في أنفسهما ولا يفرق حالهما في أنفسهما إلا بما قلت من أن للأب على البكر ما ليس له على الثيب كما استدللنا إذ قال في البكر وإذنها صماتها ولم يقل في الثيب إذنها الكلام على أن إذن الثيب خلاف البكر ولا يكون خلاف الصمت إلا النطق بالإذن قال فهل على ما وصفت من دلالة قيل نعم أخبرنا الربيع قال أخبرنا الشافعي قال أخبرنا سفيان عن هشام عن أبيه عن «عائشة ﵂ قالت: تزوجني رسول الله ﷺ وأنا ابنة سبع وبنى بي وأنا بنت تسع سنين». (قال الشافعي): زوجه إياها أبوها فدل ذلك على أن أبا البكر أحق بإنكاحها من نفسها لأن ابنة سبع سنين وتسع لا أمر لها في نفسها وليس لأحد غير الآباء أن يزوجوا بكرا حتى تبلغ ويكون لها أمر في نفسها فإن قال قائل فلم لا تقول في ولي غير الأب له أن يزوج البكر وإن لم تأذن وجعلتها فيمن بقي من الأولياء بمنزلة الثيب؟ قلت فإن الولي الأب الكامل بالولاية كالأم الوالدة وإنما تصير الولاية بعد الأب لغيره بمعنى فقده أو إخراجه نفسه من الولاية بالعضل كما تصير الأم غير الأم كالوالدة بمعنى رضاع أو نكاح أب أو ما يقع عليه اسم الأم لأنها إذا قيل أم كانت الأم التي تعرف الوالدة ألا ترى أن لا ولاية

Çeviri

Rebî' bize haber verdi, dedi ki: Şâfiî bize haber verdi, dedi ki: Süfyân, Hişâm'dan, o babasından, o da Âişe'den haber verdi; Âişe dedi ki: 'Resûlullah benimle ben yedi yaşındayken evlendi ve dokuz yaşındayken benimle zifafa girdi.' Şâfiî dedi: Onu babası nikâhladı; bu, bâkirenin babasının onu nikâhlamaya kendisinden daha yetkili olduğunu gösterir; çünkü yedi ve dokuz yaşındaki bir kızın kendi üzerinde söz hakkı yoktur. Babalar dışında hiç kimse, bir bâkireyi bâliğ olup kendi üzerinde söz sahibi oluncaya kadar evlendiremez.

Kelime kelime

Her Arapça kelimenin birebir karşılığı; tire bitişik ek/edat sınırıdır. Akıcı çeviri yukarıdadır.

bize haber verdi أَخْبَرَنَا Rebî' الرَّبِيعُ dedi قَالَ bize haber verdi أَخْبَرَنَا Şâfiî الشَّافِعِيُّ dedi قَالَ bize haber verdi أَخْبَرَنَا Süfyân سُفْيَانُ -den عَنْ Hişâm هِشَامٍ -den عَنْ onun babası أَبِيهِ -den عَنْ Âişe «عَائِشَةَ (Allah ondan razı olsun) ﵂ dedi ki: قَالَتْ: benimle evlendi تَزَوَّجَنِي Resûlü رَسُولُ Allah'ın اللَّهِ (salât ve selâm üzerine olsun) ﷺ ben iken وَأَنَا kızı ابْنَةُ yedi [yaşında] سَبْعٍ ve-zifafa girdi وَبَنَى benimle بِي ben iken وَأَنَا kızı بِنْتُ dokuz تِسْعِ yaşındaydım. سِنِينَ». dedi (قَالَ Şâfiî: الشَّافِعِيُّ): onu (Peygamber'i) evlendirdi زَوَّجَهُ* ona (kıza) إيَّاهَا onun babası أَبُوهَا ve-bu gösterdi فَدَلَّ bunu ذَلِكَ üzerine عَلَى ki أَنَّ babası أَبَا bâkirenin الْبِكْرِ daha yetkilidir أَحَقُّ onu nikahlamaya بِإِنْكَاحِهَا -den مِنْ kendisi نَفْسِهَا çünkü لِأَنَّ kızı ابْنَةَ yedi سَبْعِ yaşındaki سِنِينَ ve-dokuz وَتِسْعٍ yoktur لَا söz hakkı أَمْرَ kendisi için لَهَا -de فِي kendi nefsi نَفْسِهَا ve-yoktur وَلَيْسَ hiç kimse için لِأَحَدٍ başka غَيْرِ babalar الْآبَاءِ -mesi أَنْ evlendirmeleri يُزَوِّجُوا bir bâkireyi بِكْرًا -e kadar حَتَّى bâliğ olana تَبْلُغَ ve-sahip olana kadar وَيَكُونَ kendisi için لَهَا söz hakkı أَمْرٌ -de فِي kendi nefsi نَفْسِهَا

Satır altı görünüm
أَخْبَرَنَاbize haber verdiالرَّبِيعُRebî'قَالَdediأَخْبَرَنَاbize haber verdiالشَّافِعِيُّŞâfiîقَالَdediأَخْبَرَنَاbize haber verdiسُفْيَانُSüfyânعَنْ-denهِشَامٍHişâmعَنْ-denأَبِيهِonun babasıعَنْ-den«عَائِشَةَÂişe﵂(Allah ondan razı olsun)قَالَتْ:dedi ki:تَزَوَّجَنِيbenimle evlendiرَسُولُResûlüاللَّهِAllah'ınﷺ(salât ve selâm üzerine olsun)وَأَنَاben ikenابْنَةُkızıسَبْعٍyedi [yaşında]وَبَنَىve-zifafa girdiبِيbenimleوَأَنَاben ikenبِنْتُkızıتِسْعِdokuzسِنِينَ».yaşındaydım.(قَالَdediالشَّافِعِيُّ):Şâfiî:زَوَّجَهُonu (Peygamber'i) evlendirdiإيَّاهَاona (kıza)أَبُوهَاonun babasıفَدَلَّve-bu gösterdiذَلِكَbunuعَلَىüzerineأَنَّkiأَبَاbabasıالْبِكْرِbâkireninأَحَقُّdaha yetkilidirبِإِنْكَاحِهَاonu nikahlamayaمِنْ-denنَفْسِهَاkendisiلِأَنَّçünküابْنَةَkızıسَبْعِyediسِنِينَyaşındakiوَتِسْعٍve-dokuzلَاyokturأَمْرَsöz hakkıلَهَاkendisi içinفِي-deنَفْسِهَاkendi nefsiوَلَيْسَve-yokturلِأَحَدٍhiç kimse içinغَيْرِbaşkaالْآبَاءِbabalarأَنْ-mesiيُزَوِّجُواevlendirmeleriبِكْرًاbir bâkireyiحَتَّى-e kadarتَبْلُغَbâliğ olanaوَيَكُونَve-sahip olana kadarلَهَاkendisi içinأَمْرٌsöz hakkıفِي-deنَفْسِهَاkendi nefsi
  1. زَوَّجَهُ: زوّج iki tümleç alır: 'زَوَّجَهُ إِيَّاهَا' = 'onu (Peygamber'i) ona (kıza) evlendirdi'.

Kaynak

الأم للشافعي - ط الفكر · Baskı: دار الفكر - بيروت الثانية ١٤٠٣ هـ - ١٩٨٣ م (وأعادوا تصويرها ١٤١٠ هـ -١٩٩٠ م) (ترقيم موافق للمطبوع)
Cilt 5 · Sayfa 179 · Shamela canlı sayfa (pasaj vurgulu) · archive.org taraması
Basılı nüshanın taraması: Dâru'l-Ma'rife, Beyrut (Muhammed Zührî en-Neccâr tashihi) · Sayfa 167 · 05_36462.pdf (juz 5)

Taramada sayfa 167, devamı 168 (Shamela: 179). Alıntı kelime kelime örtüşüyor; farklar yalnız Shamela'nın eklediği nokta, iki nokta ve tırnaklar. Baskıda 'يزوجوا' ve 'وإن لم' kelimelerinde mürekkep kaybı var, bağlamdan okunuyor. İki bağımsız kontrol 2026-09-03'te geçti.

الأم للشافعي - ط الفكر 5/179
الأم للشافعي - ط الفكر 5/179

Sarı kutular alıntının satırlarını gösterir; tarama görüntüsü değiştirilmemiştir.

Bağlam

Pasaj, bâkire ile dul (seyyib) arasındaki fark bahsinde geçer. Şâfiî, 'dul kendisi hakkında velîsinden daha yetkilidir; bâkireden ise izni istenir' rivayetinden hareketle bâkirenin izninin şart olmadığını ve babanın onun üzerinde 'kendisinden daha yetkili' olduğunu savunur; 'bunun bir delili var mı?' sorusuna cevap olarak Âişe'nin yedi yaşında nikâhlanıp dokuz yaşında zifafa girdiği rivayetini getirir. Çıkarım açıktır: 'yedi ve dokuz yaşındaki bir kızın kendi üzerinde söz hakkı yoktur', öyleyse baba onun adına karar verir. Aynı delil el-Umm c.7 s.163'te 'babalar küçükleri evlendirebilir' önermesi için tekrar kullanılır. Rivayetin tarihsel değeri bu girdinin konusu değildir; girdi, ondan çıkarılan hükmü kaydeder.

Önceki sayfanın sonu
زوجكها أبدا فنزلت ﴿فلا تعضلوهن﴾ وفي هذه الآية الدلالة على أن النكاح يتم برضا الولي والمنكحة والناكح وعلى أن على الولي أن لا يعضل فإذا كان عليه أن لا يعضل فعلى السلطان التزويج إذا عضل لأن من منع حقا فأمر السلطان جائز عليه أن يأخذه منه وإعطاؤه عليه والسنة تدل على ما دل عليه القرآن وما وصفنا من الأولياء والسلطان. أخبرنا الربيع قال أخبرنا الشافعي قال حدثنا سعيد بن سالم عن ابن جريج عن سليمان بن موسى عن ابن شهاب عن عروة عن عائشة ﵂ عن النبي ﷺ أنه قال «أيما امرأة نكحت بغير إذن وليها فنكاحها باطل ثلاثا فإن أصابها فلها المهر بما استحل من فرجها فإن اشتجروا فالسلطان ولي من لا ولي له». (قال الشافعي): ﵀ ففي
Sonraki sayfanın başı
لأحد مع أب ومن كان وليا بعده فقد يشركه في الولاية غير الإخوة، وبنو العم مع المولى يكونون شركاء في الولاية ولا يشرك الأب أحدا في الولاية بانفراده بالولاية بما وجب له من اسم الأبوة مطلقا له دون غيره كما أوجب للأم الوالدة اسم الأم مطلقا لها دون غيرها فإن قال قائل فإنما يؤمر بالاستئمار من له أمر في نفسه يرد عنه إن خولف أمره وسأل عن الدلالة على ما قلنا من أنه قد يؤمر بالاستئمار من لا يحل محل أن يرد عنه خلاف ما أمر به فالدلالة عليه أن الله ﷿ يقول لنبيه ﷺ ﴿فاعف عنهم واستغفر لهم وشاورهم في الأمر﴾ فإنما افترض عليهم طاعته فما أحبوا وكرهوا وإنما أمر بمشاورتهم والله أعلم لجمع الألفة وأن يستن بالاستشارة بع

Mezheplerin konumu

Hanefî

Câizdir. Serahsî, Âişe'nin altı yaşında nikâhlanıp dokuz yaşında zifafa girdiği rivayetini 'babaların evlendirmesiyle küçük erkek ve kızın nikâhının câizliğine delil' sayar; İbn Şübrüme ve Ebû Bekir el-Asam'ın muhalefetini kaydeder.

el-Mebsût (Serahsî) c.4 s.212 — https://shamela.ws/book/5423/897
Mâlikî

Câizdir: 'Babanın nikâhlaması onun (küçük kızın) üzerinde geçerlidir' (Mâlik'ten nakil, c.2 s.100). Vasî ise küçük kızı bülûğa kadar evlendiremez (c.2 s.114).

el-Müdevvene c.2 s.100 — https://shamela.ws/book/587/603; c.2 s.114 — https://shamela.ws/book/587/617
Şâfiî

Baba, bâkire kızını izni olmaksızın evlendirebilir; delil Âişe rivayeti. Baba (ve dede) dışındakiler küçükleri evlendiremez; akitleri feshedilir.

el-Umm c.5 s.179 — https://shamela.ws/book/1655/1346; c.7 s.163 — https://shamela.ws/book/1655/1922
Hanbelî

Câizdir ve ihtilafsızdır: 'Küçük bâkire hakkında ihtilaf yoktur.' İbn Kudâme, İbnü'l-Münzir'in icmâ nakline ('kendilerinden ilim naklettiğimiz herkes … câiz olduğunda icmâ etmiştir') ve 65:4'e ('henüz âdet görmeyenler') dayanır.

el-Muğnî (İbn Kudâme) c.9 s.398 — https://shamela.ws/book/6910/4781

Gelenek bunu nasıl savunur

Geleneğin savunması şöyle kurulur. (1) Akit ile zifaf ayrıdır: baba yalnız akdi yapar; zifaf, kızın 'buna dayanabileceği' zamana bırakılır. (2) Akdi yapan, şefkati karine sayılan babadır; yetki denklik (kefâet) ve emsal mehir şartıyla sınırlıdır; baba dışındaki velîler için çoğu mezhep kızın rızasını arar. (3) Peygamber'in Âişe ile evliliği Buhârî ve Müslim'de nakledilen bir uygulamadır; sahâbeden başkaları da kızlarını küçükken evlendirmiştir. (4) 65:4'teki 'henüz âdet görmeyenler' ifadesi, âdet görmemiş kızların iddetini düzenlediğine göre onların nikâhını da varsayar. (5) İbnü'l-Münzir ve İbn Abdilber icmâ nakleder; dört mezhep bu noktada birleşir. (6) Bu, dönemin toplumsal normuydu; fıkıh onu yasaklamadı, ama şartlarla sınırladı.

Bugün de böyle mi?

Kur'an ne diyor?

Yorum

Bu bölüm sitenin editoryal görüşüdür. Yukarıdaki kayıt ondan bağımsızdır ve tek başına doğrulanabilir.

Tartışılan şey rivayetin tarihsel doğruluğu değildir; o ayrı bir sorudur. Buradaki soru şudur: Kur'an 'nikâha ulaşma'yı bir eşik olarak koyarken, tek bir rivayet bu eşiği babanın yetkisiyle aşılabilir kılabilir mi? Şâfiî'nin cümlesi ('yedi yaşındaki kızın kendi üzerinde söz hakkı yoktur') bir gözlemdir ve doğrudur; ondan çıkardığı hüküm ('öyleyse baba onun yerine karar verir') ise metnin değil, otoritenin sonucudur. Aynı gözlemden 'öyleyse henüz nikâh çağında değildir' sonucu da çıkardı; metin bu ikincisine daha yakındır.

Doğrulandı: 2026-09-08